INTERVISTA/ “Zbulohet vendi ku ruhej letra e Kadaresë për Enverin”

Letra e Ismail Kadaresë për Enverin në vitin 1980, nuk ka dalë nga kasafortat e Nexhmije Hoxhës, por nga fondi i Arkivit të Shtetit. I futur rishtas në debatin që ka ngjallur ditët e fundit publikimi i këtij dokumenti në media, studiuesi dhe historiani i njohur, duke iu përgjigjur analistit Ilir Demalia, që publikoi letrën, Kastriot Dervishi, shpjegon me detaje mënyrën si ka qenë e arkivuar letra e famshme.

Përtej kësaj, ai argumenton me fakte rrethanat si ka shpëtuar nga kjo korrespodencë e pazakontë e shkrimtarit të madh e motra e tij që ndiqej këmba këmbës nga sigurimi i shtetit. “Vërtetë që Kadria u këshillua nga sigurimi në vitin ’78, argumenton Dervishi, por procesi i saj vazhdoi dhe më tej, ndërkohë që pjesëtarët e tjerë të dosjes së saj u arrestuan në vitin ’80… 
dervishi.jpg


Zoti Dervishi! Ditët e fundit në media ka shkaktuar debat një letër që Kadareja i ka dërguar Enverit në vitin ’80. Keni pasur dijeni për këtë dokument, u ka qëlluar ta lexoni më parë dhe çfarë mendoni për publikimin e tij së fundmi?

Letra që shkrimtari i njohur Ismail Kadare i dërgon Enver Hoxhës në prill të vitit 1980, është një çështje që e njoh prej më shumë se 15 vjetësh dhe që vit pas viti e kam kthjelluar akoma më shumë. E kam lexuar e rilexuar disa herë. Më duket disi e çuditshme zhurma që bëhet për të. Në fund të fundit, letra e shkrimtarit për të shpë- tuar motrën e tij nga burgu, është thuajse e ngjashme me mjaft letra të të dënuarve të regjimit komunist apo të të afërmve të tyre, të cilët kërkonin faljen e jetës apo uljen e dënimit. Çdo përpjekje për ta mistifikuar këtë fakt të thjeshtë, është një mundim pa vlerë…

Sidoqoftë, emri i shkrimtarit të madh, konteksti i ngjarjes, zhvillimet e asaj periudhe, e bëjnë të bujshme përmbajtjen e letrës…

Për mua nuk ka kurrfarë konspiracioni në mënyrën si është publikuar ajo. Shumë nga studiuesit e fushës, por jo vetëm, ka qenë i njohur me letrën që shkrimtari Kadare i adresonte kreut të regjimit komunist më 2 prill të vitit 1980. Ajo që ka rëndësi në këtë çështje të bujshme, siç e vlerësojnë disa media, është fakti pak i njohur i lidhjes së saj me zhvillimet e dosjeve agjenturialeoperative “Shtrigat” dhe “Krokodili”. Në bindjen time, kjo letër ka shpëtuar motrën e shkrimtarit, Kadrie Kadare nga burgosja më se e sigurt.

Mirëpo, botuesi i letrës e kundërshton këtë argument me faktin që dosja e motrës së Kadaresë ishte mbyllur në vitin 1978 me një këshillim, ndërkohë që letra për Hoxhën është bërë dy vite më vonë… Është e drejta e gjithkujt t’i komentojë zhvillime të tilla sipas mendimeve të tij, por unë kam tjetër qasje. Vërtetë që Kadria u këshillua nga sigurimi në vitin ’78, por procesi i saj nuk u mbyll aty. Sakaq, pavar- ësisht këshillimit, motra e shkrimtarit të njohur, siç rezulton nga dokumentet, vazhdonte të zhvillonte agjitacion e propagandë kundër regjimit komunist në forma nga më të ndryshmet.

Pikërisht në këtë periudhë u bënë dy arrestime të tjera, që në një mënyrë apo në një tjetër, ndërthureshin me pjesë të veçanta të dosjes së saj. Arrestimi i Eqerem Bibës më 20.2.1980, i Xhelall Ramkut më 21.1.1980 dhe i Hysenil Dumes më 5.7.1980, ishte një kërcënim real për motrën e shkrimtarit. Pra, në analizën e fakteve, rreziku ndaj Kadrie Kadaresë nuk ishte hequr në vitin 1978, por vazhdonte të ishte i njëjtë. Prandaj e theksova që letra e Kadaresë për të shpëtuar motrën, është sikundër letrat e mjaft të tjerëve që në atë periudhë i kërkonin kreut të regjimit për t’i lehtësuar sa të mundnin dënimin e familjarëve apo të afërmve të tyre.

Pra, ju e përjashtoni që kjo letër është publikuar me bekimin e Nexhmije Hoxhës, siç pohojnë disa…

Ata që bëjnë më shumë zhurmë për publikimin e letrës së Kadaresë për Hoxhën, nuk kanë dijeni për dy elementë kryesorë: fondin ku ndodhet dhe statusin e dokumentit. Le ta shpjegojmë qartë për këdo që është i interesuar. Dosja në fjalë ka këtë referencë: AQSH, F.14/AP, strukt, V.1980, D.170. Kjo dosje nuk është deklasifikuar sepse nuk ka qenë kurrë e klasifikuar. Pra, është dosje e zakonshme. Fondi 14 (Komiteti Qendror), është i përbërë në katër nënndarje, njëra prej të cilave është ajo e strukturës, e ndarë sipas Aparatit të Komitetit Qendror (grupi i instruktorëve, statutit, kuadrit, edukimit, artit e kulturës, shtypit, i jashtëm, sektori i përgjithshëm).

Shkurt, nuk ka lidhje me kasafortën e Nexhmije Hoxhës…

Letra nuk ka lidhje me kurrfarë kasafortash apo me emra të përveçëm. Siç e thashë, ka qenë e njohur shumë kohë më parë. Ne që punojmë prej vitesh në arkiva e dimë fare mirë këtë. Ata që nuk punojnë kurrë në arkiva, çuditen edhe për gjënë më të thjeshtë që lexojnë dhe fillojnë e thurin lloj-lloj legjendash. Dosja nr.170 është njëra prej dosjeve të zakonshme të këtij fondi. Ajo nis me një letër të Lefter Dilos drejtuar Enver Hoxhës në lidhje me çështjen e rubrikës “Ditari i një gjirokastriti”, në gazetën vendore të Gjirokastrës, e pastaj vijon me letrën e Ismail Kadaresë. Por, sikurse e thashë, kjo letër, pa historinë e dy dosjeve të mësipërme, është e pakuptueshme. /360grade.al

Letra e Ismail Kadaresë për Enverin në vitin 1980, nuk ka dalë nga kasafortat e Nexhmije Hoxhës, por nga fondi i Arkivit të Shtetit. I futur rishtas në debatin që ka ngjallur ditët e fundit publikimi i këtij dokumenti në media, studiuesi dhe historiani i njohur, duke iu përgjigjur analistit Ilir Demalia, që publikoi letrën, Kastriot Dervishi, shpjegon me detaje mënyrën si ka qenë e arkivuar letra e famshme.   Kastriot Dervishi Kastriot Dervishi Përtej kësaj, ai argumenton me fakte rrethanat si ka shpëtuar nga kjo korrespodencë e pazakontë e shkrimtarit të madh e motra e tij që ndiqej këmba këmbës nga sigurimi i shtetit. “Vërtetë që Kadria u këshillua nga sigurimi në vitin ’78, argumenton Dervishi, por procesi i saj vazhdoi dhe më tej, ndërkohë që pjesëtarët e tjerë të dosjes së saj u arrestuan në vitin ’80…   Zoti Dervishi! Ditët e fundit në media ka shkaktuar debat një letër që Kadareja i ka dërguar Enverit në vitin ’80. Keni pasur dijeni për këtë dokument, u ka qëlluar ta lexoni më parë dhe çfarë mendoni për publikimin e tij së fundmi?   Letra që shkrimtari i njohur Ismail Kadare i dërgon Enver Hoxhës në prill të vitit 1980, është një çështje që e njoh prej më shumë se 15 vjetësh dhe që vit pas viti e kam kthjelluar akoma më shumë. E kam lexuar e rilexuar disa herë. Më duket disi e çuditshme zhurma që bëhet për të. Në fund të fundit, letra e shkrimtarit për të shpë- tuar motrën e tij nga burgu, është thuajse e ngjashme me mjaft letra të të dënuarve të regjimit komunist apo të të afërmve të tyre, të cilët kërkonin faljen e jetës apo uljen e dënimit. Çdo përpjekje për ta mistifikuar këtë fakt të thjeshtë, është një mundim pa vlerë…   Sidoqoftë, emri i shkrimtarit të madh, konteksti i ngjarjes, zhvillimet e asaj periudhe, e bëjnë të bujshme përmbajtjen e letrës…   Për mua nuk ka kurrfarë konspiracioni në mënyrën si është publikuar ajo. Shumë nga studiuesit e fushës, por jo vetëm, ka qenë i njohur me letrën që shkrimtari Kadare i adresonte kreut të regjimit komunist më 2 prill të vitit 1980. Ajo që ka rëndësi në këtë çështje të bujshme, siç e vlerësojnë disa media, është fakti pak i njohur i lidhjes së saj me zhvillimet e dosjeve agjenturialeoperative “Shtrigat” dhe “Krokodili”. Në bindjen time, kjo letër ka shpëtuar motrën e shkrimtarit, Kadrie Kadare nga burgosja më se e sigurt.   Mirëpo, botuesi i letrës e kundërshton këtë argument me faktin që dosja e motrës së Kadaresë ishte mbyllur në vitin 1978 me një këshillim, ndërkohë që letra për Hoxhën është bërë dy vite më vonë… Është e drejta e gjithkujt t’i komentojë zhvillime të tilla sipas mendimeve të tij, por unë kam tjetër qasje. Vërtetë që Kadria u këshillua nga sigurimi në vitin ’78, por procesi i saj nuk u mbyll aty. Sakaq, pavar- ësisht këshillimit, motra e shkrimtarit të njohur, siç rezulton nga dokumentet, vazhdonte të zhvillonte agjitacion e propagandë kundër regjimit komunist në forma nga më të ndryshmet.   Pikërisht në këtë periudhë u bënë dy arrestime të tjera, që në një mënyrë apo në një tjetër, ndërthureshin me pjesë të veçanta të dosjes së saj. Arrestimi i Eqerem Bibës më 20.2.1980, i Xhelall Ramkut më 21.1.1980 dhe i Hysenil Dumes më 5.7.1980, ishte një kërcënim real për motrën e shkrimtarit. Pra, në analizën e fakteve, rreziku ndaj Kadrie Kadaresë nuk ishte hequr në vitin 1978, por vazhdonte të ishte i njëjtë. Prandaj e theksova që letra e Kadaresë për të shpëtuar motrën, është sikundër letrat e mjaft të tjerëve që në atë periudhë i kërkonin kreut të regjimit për t’i lehtësuar sa të mundnin dënimin e familjarëve apo të afërmve të tyre.   Pra, ju e përjashtoni që kjo letër është publikuar me bekimin e Nexhmije Hoxhës, siç pohojnë disa…   Ata që bëjnë më shumë zhurmë për publikimin e letrës së Kadaresë për Hoxhën, nuk kanë dijeni për dy elementë kryesorë: fondin ku ndodhet dhe statusin e dokumentit. Le ta shpjegojmë qartë për këdo që është i interesuar. Dosja në fjalë ka këtë referencë: AQSH, F.14/AP, strukt, V.1980, D.170. Kjo dosje nuk është deklasifikuar sepse nuk ka qenë kurrë e klasifikuar. Pra, është dosje e zakonshme. Fondi 14 (Komiteti Qendror), është i përbërë në katër nënndarje, njëra prej të cilave është ajo e strukturës, e ndarë sipas Aparatit të Komitetit Qendror (grupi i instruktorëve, statutit, kuadrit, edukimit, artit e kulturës, shtypit, i jashtëm, sektori i përgjithshëm).   Shkurt, nuk ka lidhje me kasafortën e Nexhmije Hoxhës…   Letra nuk ka lidhje me kurrfarë kasafortash apo me emra të përveçëm. Siç e thashë, ka qenë e njohur shumë kohë më parë. Ne që punojmë prej vitesh në arkiva e dimë fare mirë këtë. Ata që nuk punojnë kurrë në arkiva, çuditen edhe për gjënë më të thjeshtë që lexojnë dhe fillojnë e thurin lloj-lloj legjendash. Dosja nr.170 është njëra prej dosjeve të zakonshme të këtij fondi. Ajo nis me një letër të Lefter Dilos drejtuar Enver Hoxhës në lidhje me çështjen e rubrikës “Ditari i një gjirokastriti”, në gazetën vendore të Gjirokastrës, e pastaj vijon me letrën e Ismail Kadaresë. Por, sikurse e thashë, kjo letër, pa historinë e dy dosjeve të mësipërme, është e pakuptueshme.

Marrëveshja Rama-Basha, e mirë apo e dëmshme për shqiptarët?

TË FUNDIT

Dy skenarët e Bashës dhe rreziku i një opozite fasadë

Dy skenarët e Bashës dhe rreziku i një opozite fasadë

Kreu i Partisë Demokratike, Lulzim Basha dje u rikthye zyrtarisht n&e...

Zbulohet vendimi i Bashës, ja postet e reja që u ka rezervuar ish ministrave teknikë

Zbulohet vendimi i Bashës, ja postet e reja që u ka rezervua…

Mes polemikave dhe premisave shtatë ministrat demokratë dhan&eum...

Tërmet Peçi godet sërish/ Vjen “Ali Pasha Arena”

Tërmet Peçi godet sërish/ Vjen “Ali Pasha Arena”

Kryebashkiaku i Tepelenës, Tërmet Peçi është ri...

Gati taksa e re, ja përse bëhet fjalë

Gati taksa e re, ja përse bëhet fjalë

Taksa e re e apartamenteve do të jetë gati në fund të ...

Olsi Teqja: Ja batutat që bëra me futbollistët e Milanit

Olsi Teqja: Ja batutat që bëra me futbollistët e Milanit

Mbrojtësi tiranas i Shkëndijes së Tetovës, Olsi Teqja...

Rrëfehet ish-arbitri ndërkombëtar: Ja çfarë na bëri Ardian Çobo në Berat në vitin 1999

Rrëfehet ish-arbitri ndërkombëtar: Ja çfarë na bëri Ardian Ç…

Një ndër emrat më me peshë të futbollit shqiptar...

I quajti shqiptarët “shitës akulloresh”, reagon komentatori kroat

I quajti shqiptarët “shitës akulloresh”, reagon komentatori …

Komentatori kroat i televizionit HRT, Stjepan Balog, ka kërkuar falje...

Më e keqja ndodhi/ Holanda e bën kërkesën zyrtare: Shqipërisë ti kthehen vizat. Ja dokumenti i policisë (FOTO)

Më e keqja ndodhi/ Holanda e bën kërkesën zyrtare: Shqipëris…

Policia dhe Prokuroria Holandeze kanë hartuar një raport ku k&eu...

Ekstradimi Ballist Morinës, reagon Lëvizja për Shqipëri të Bashkuar: Kryeministër mbro shtetasit shqiptarë, Serbia ushtron dhunë e tortur...

Ekstradimi Ballist Morinës, reagon Lëvizja për Shqipëri të B…

Ismail Morina, i njohur si Ballist Morina, personi që ngriti dronin m...

Sot starton Seria A, Alegri kërcënon rivalët

Sot starton Seria A, Alegri kërcënon rivalët

Sot në orën 18:00 Seria A, ngre tiparin me një ndeshje mes ...

Armando Sadiku në qendër të kritikave, ja çfarë shkruajnë mediat polake

Armando Sadiku në qendër të kritikave, ja çfarë shkruajnë me…

Mediat polake i janë vënë pas Armando Sadikut, duke e kriti...

Shifra të çmendura, ja sa merr Skënderbeu për kualifikimin

Shifra të çmendura, ja sa merr Skënderbeu për kualifikimin

Skënderbeu kërkon të ripërsërisë suksesin e ...

Piratët kompjuterikë zbulojnë rrogën e Rodriguez

Piratët kompjuterikë zbulojnë rrogën e Rodriguez

Football Leaks ka zbuluar se Bayern i Munihut do t’i paguajë 6...

Ditë e mbushur me miqësore, ja ku luajnë skuadrat shqiptare

Ditë e mbushur me miqësore, ja ku luajnë skuadrat shqiptare

Edhe këtë fundjavë nuk mungojnë ndeshjet miqësore...

Talenti shqiptar zgjedh Kombëtaren e Zvicrës

Talenti shqiptar zgjedh Kombëtaren e Zvicrës

Qëndrim Kameraj sulmuesi 18-vjeçar që është pje...

Veliaj: Punë të vogla, me dashuri të madhe (FOTO)

Veliaj: Punë të vogla, me dashuri të madhe (FOTO)

Për shumicën e qytetarëve gushti është muaji i pu...

Lexo më shumë ...

×